კლიმატის ცვლილების მასშტაბური ანგარიში აჩვენებს, რომ დედამიწა უფრო სწრაფად ცხელდება

ძლიერი და თანმიმდევრული მტკიცებულებები აჩვენებს, რომ მთელი კლიმატური სისტემა განაგრძობს გათბობას, რაც იწვევს სწრაფ გლობალურ დათბობას.

ადამიანის საქმიანობამ გლობალური დათბობა 2025 წელს 1.37°C-მდე გაზარდა და, სავარაუდოდ, მისი დონე დაახლოებით ოთხ წელიწადში 1.5°C-ს გადააჭარბებს. უმნიშვნელოვანესია, რომ დედამიწის სისტემაში სითბოს დაგროვების სიჩქარე მომავალში დათბობის მაღალ დონეზე მიუთითებს.

ეს არის გლობალური კლიმატის ცვლილების მაჩვენებლების (IGCC) უახლესი ანგარიშის რამდენიმე ძირითადი დასკვნა, რომელიც ჟურნალ „დედამიწის სისტემის მეცნიერების მონაცემებში“ გამოქვეყნდა.

…დედამიწის ენერგეტიკული დისბალანსი… 1970-იანი წლებიდან იზრდება და ამჟამად რეკორდულად მაღალ ნიშნულზეა, ბოლო ათწლეულების განმავლობაში კი გაორმაგდა.

პროფესორი პირს ფორსტერი, პრისტლის კლიმატის მომავლის ცენტრი

წლევანდელ გლობალური კლიმატის ცვლილების მაჩვენებლების  (IGCC) კვლევაში მონაწილეობა მიიღო 70-ზე მეტმა მეცნიერმა, მათ შორის IPCC-ის წამყვანმა ავტორებმა, წვლილის შემტანმა ავტორებმა და მეცნიერებმა 17 ქვეყნის 56 ინსტიტუტიდან.

პროფესორმა პირს ფორსტერმა, ლიდსის უნივერსიტეტის კლიმატის მომავლის პრისტლის ცენტრის დირექტორმა და წამყვანმა ავტორმა, განაცხადა: „მთავარი მაჩვენებელია დედამიწის ენერგეტიკული დისბალანსი, რომელიც ზომავს, თუ რამდენად სწრაფად გროვდება სითბო კლიმატურ სისტემაში და წარმოადგენს კლიმატის ცვლილების ტემპის მნიშვნელოვან საზომს. ადამიანის გავლენის გარეშე, ის ნულთან ახლოს უნდა იყოს, მაგრამ ის 1970-იანი წლებიდან იზრდება და ამჟამად რეკორდულად მაღალ ნიშნულზეა, გაორმაგდა ბოლო ათწლეულების განმავლობაში“.

წლევანდელი განახლებული ანგარიში ასევე აჩვენებს, რომ გლობალური სათბურის გაზების (GHG) ემისიები ყველა დროის მაქსიმუმს აღწევს და 2024 წელს ნახშირორჟანგის ექვივალენტური ემისიების (CO2e) 56.8 მილიარდ ტონას (გიგატონა ან გტ) აღწევს, რაც ძირითადად წიაღისეული საწვავის წვისგან არის გამოწვეული.

ასევე ირკვევა, რომ მას შემდეგ რაც ამინდის მონაცემების ჩანაწერების გაკეთება დაიწყო, 2025 წელი ისტორიის განმავლობაში, მესამე ყველაზე ცხელი წელი იყო, რაც თანხვედრაშია მსოფლიოში ადამიანის მიერ გამოწვეული დათბობის დონესთან და რომ კლიმატის სისტემის ბუნებრივ ცვალებადობას 2024 წელს გლობალურ საშუალო ტემპერატურაზე შეზღუდული გავლენა ჰქონდა.

დოქტორმა სამანტა ბურგესმა, ECMWF-ის კოპერნიკის კლიმატის ცვლილების სამსახურის (C3S) კლიმატის სტრატეგიულმა ხელმძღვანელმა, განაცხადა: „ჩვენი კვლევა აჩვენებს, რომ ბოლო ათწლეულის განმავლობაში დათბობა თითქმის მთლიანად ადამიანის საქმიანობითაა გამოწვეული. საარსებო წყაროებსა და ეკოსისტემებზე ზემოქმედება უკვე იგრძნობა მთელ მსოფლიოში და დაჩქარდება ტემპერატურის მატებასთან ერთად“.

სათბურის აირები

ადამიანის მიერ გამოწვეული დათბობის ტემპი კვლავ ყველა დროის მაქსიმუმზეა, დაახლოებით 0.27°C ათწლეულში, რაც ძირითადად განპირობებულია სათბურის გაზების რეკორდულად მაღალი დონით, გოგირდის დიოქსიდის (SO2) ემისიების მუდმივი კლებით, რაც ნაწილობრივ გამოწვეულია ჰაერის დაბინძურების წინააღმდეგ ბრძოლის ზომებით. მიუხედავად იმისა, რომ CO2-ის ემისიები გლობალური დათბობის დომინანტურ მამოძრავებელ ფაქტორად რჩება, გოგირდის აეროზოლების შემცირება სათბურის გაზების დათბობის ეფექტის ნაწილს ამჟღავნებს.

დიდი ბრიტანეთის მეტეოროლოგიური სამსახურის მეცნიერ-თანამშრომელმა, დოქტორმა მეტ პალმერმა, განაცხადა: „ეს მარტივ პრინციპამდე დაიყვანება: ჩვენ უფრო მეტ სათბურის გაზს გამოვყოფთ, ვიდრე ოდესმე, ეს იწვევს სათბურის გაზების დონის მატებას, რაც ატმოსფეროში სულ უფრო მეტ სითბოს იჭერს და მსოფლიო წონასწორობიდან გამოჰყავს“.

დოქტორმა კარინა ფონ შუკმანმა, Mercator Ocean International-ის ოკეანოლოგიის საკითხებში უფროსმა მრჩეველმა, დასძინა: „დედამიწის ენერგეტიკული დისბალანსი სწრაფად იზრდება, რაც იწვევს ცვლილებებს კლიმატური სისტემის ყველა კომპონენტში, მათ შორის ოკეანეებისა და კონტინენტურ დათბობაში, მუდმივი ყინულის დნობაში, ყინულის დანაკარგსა და ზღვის დონის აწევაში“.

დედამიწის ენერგეტიკული დისბალანსის ზრდასთან ერთად, გლობალური ზღვის დონის აწევის ტემპი აჩქარებულია ოკეანის ტემპერატურის მატებისა და ხმელეთზე არსებული ყინულის დნობის გამო. დოქტორმა ემი სლანგენმა, ნიდერლანდების სამეფოს ზღვის კვლევების ინსტიტუტის (NIOZ) კვლევის ხელმძღვანელმა, განაცხადა: „2025 წელს ზღვის დონის გლობალურმა აწევამ 1901 წლიდან მოყოლებული 23 სმ-ით აწევის ახალ რეკორდს მიაღწია, წელიწადში დაახლოებით 1.8 მმ ტემპით და ეს ტემპი სწრაფად ჩქარდება. ეს შეიძლება უმნიშვნელოდ ჟღერდეს, მაგრამ ცვლილების ეს დონეც კი ზრდის სანაპირო ზოლის წყალდიდობებს მთელ მსოფლიოში დაბლობ რაიონებში, რაც ზიანს აყენებს საარსებო წყაროებსა და ეკოსისტემებს“.

კლიმატისა და ამინდის ექსტრემალური მოვლენების შემთხვევებისა და ინტენსივობის ცვლილებები კლიმატური სისტემის ფართოდ გავრცელებული ცვლილებების დამადასტურებელ მტკიცებულებას წარმოადგენს. ახლად დამატებული მაჩვენებელი, ზღვის სიცხის დღეების რაოდენობა, აჩვენებს, რომ გლობალურად, მხოლოდ 2025 წელს ზღვის სიცხის 65 დღე დაფიქსირდა.

პუსანის ეროვნული უნივერსიტეტის კლიმატის მეცნიერებათა კვლევითი ცენტრის პროფესორმა, ჯუნ-ი ლიმ, ხაზი გაუსვა: „ზღვის სიცხე სულ უფრო ხშირი ხდება, რაც შეესაბამება ოკეანის ზედაპირის მიმდინარე დათბობას. ზღვის ცხელი დღეების რაოდენობა გლობალურად სამჯერ გაიზარდა 1991 წლიდან 2025 წლამდე. ეს მოვლენები ზიანს აყენებს ზღვის ეკოსისტემებს და ამავდროულად საფრთხეს უქმნის საკვების წარმოებას, ეკონომიკას და სანაპირო ზოლის დაცვას. ისინი ასევე არღვევენ ოკეანე-ატმოსფეროს ნახშირბადის გაცვლას, ოკეანის მჟავიანობას და ჟანგბადის დონეს და შეუძლიათ გააძლიერონ ექსტრემალური ამინდი ხმელეთზე“.

ადამიანის გავლენა

ამასობაში, ნახშირბადის დარჩენილი ბიუჯეტი – ნახშირორჟანგის მთლიანი რაოდენობა, რომლის გამოყოფაც კვლავ შესაძლებელია, თუ გვსურს გლობალური დათბობის 1.5°C-ზე დაბლა შენარჩუნება –  2026 წლის დასაწყისიდან 130 გიგატონა CO2-ად არის შეფასებული. CO2-ის გამოყოფის ამჟამინდელი დონის გათვალისწინებით, ეს შეფასება დაახლოებით სამ წელიწადში ამოიწურება.

მიუხედავად იმისა, რომ სათბურის გაზების ემისიები ისე სწრაფად არ იზრდება, როგორც 2000-იან წლებში, წლევანდელი კვლევის შედეგები კვლავ აჩვენებს, თუ რამდენად ფართოდ და სწრაფად იცვლება კლიმატი ადამიანის აქტივობის გამო, რაც ხაზს უსვამს საზოგადოების მიერ დეკარბონიზაციის ძალისხმევის მასობრივად გაზრდის აუცილებლობას ამ კრიტიკულ ათწლეულში.

იმ გლობალურ მონაცემთა ნაკრებების შენახვა და შენარჩუნება, რომლებიც გადამწყვეტია მტკიცებულებებზე დაფუძნებული გადაწყვეტილების მიღებისთვის ყველაზე განახლებული, ზუსტი და ყოვლისმომცველი ინფორმაციის მიწოდებისთვის, ამასობაში კრიტიკულად მნიშვნელოვანი იქნება ჩვენი შესაძლებლობისთვის აღმოვაჩინოთ ეს ცვლილებები მომავალში.

გამოყენებითი სისტემების ანალიზის საერთაშორისო ინსტიტუტის უფროსმა მკვლევარმა, დოქტორმა კრის სმიტმა, დასძინა: „IGCC-ის წლევანდელმა გამოცემამ 40-ზე მეტი გლობალურ მონაცემთა ნაკრები მოიცვა, რომელთაგან ბევრი ამჟამად საფრთხის ქვეშაა დაფინანსების თვალსაზრისთ. კლიმატის დაკვირვების უწყვეტობის უზრუნველსაყოფად, ჩვენ გვჭირდება შეთანხმებული საერთაშორისო ქმედებები და კოორდინაცია. ამის გარეშე, მომავალი შეფასებები გაცილებით რთული იქნება იმ დროს, როდესაც კლიმატის ცვლილებასთან დაკავშირებული სასწრაფო ქმედებებია საჭირო“.