ლესტერშირში მდებარე სვიტლენდის წყალსაცავი, რომლის დატვირთვის მოცულობა ამჟამად 44%-ზე ნაკლებია. ფოტო გადაღებულია 2026 წლის ივლისში. ფოტო: PA Images/Alamy Stock Photo/Alamy Live News.
გასული თვე ინგლისში ყველაზე მშრალი ივლისი იყო მას შემდეგ, რაც თითქმის ორი საუკუნის წინ ჩანაწერების გაკეთება დაიწყო. რამდენად უნდა ვიყოთ შეშფოთებულები?
სტატიას ამის შესახებ ბრიტანული The Guardian-ი აქვეყნებს. საგანმანათლებლო პორტალი ამაგდარი გთავაზობთ სტატიის ქართულ თარგმანს.
ინგლისის ნახევარ ტერიტორიაზე და მთელ უელსში ოფიციალურად გვალვაა. მაგრამ რას ნიშნავს ეს და შესაძლოა თუ არა, რომ საბოლოოდ, ონკანებში წყლის მიწოდება შეწყდეს?
რას ნიშნავს გვალვაში ყოფნა?
გვალვის ერთიანი განმარტება არ არსებობს და ყველა გვალვა განსხვავებულია. თუმცა, ყველა მათგანი ხასიათდება მცირე ნალექის ხანგრძლივი პერიოდით, რაც წყლის დეფიციტს ქმნის.
ზოგიერთი გვალვა ხანმოკლე და ინტენსიურია, მაგალითად, ცოტა ხნის წინ ინგლისის ნახევარ ტერიტორიაზე „ხანმოკლე გვალვა “ გამოცხადდა, რომელიც სწრაფად განვითარდა უჩვეულოდ მცირე ნალექებისა და მაღალი ტემპერატურის გამო. ზოგ შემთხვევაში, გვალვა ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში მცირე ნალექების მოსვლის გამო, შესაძლოა, რამდენიმე სეზონის განმავლობაში განვითარდეს.
როგორია გვალვის პირობები ამ ზაფხულს?
ეროვნული გვალვის ჯგუფის თავმჯდომარემ, ჰელენ უეიკჰემმა, განაცხადა, რომ წლევანდელი გვალვა „განსაკუთრებით სერიოზულია“ და გარემოსა და ეკონომიკაზე ხანგრძლივ გავლენას მოახდენს. ივლისში ინგლისში ნალექების გრძელვადიანი საშუალო რაოდენობის 7% მოვიდა, რაც მას თითქმის ორი საუკუნის წინ ტემპერატურის აღრიცხვის დაწყებიდან ყველაზე მშრალ ივლისად აქცევს.
2022 წელს ასევე იყო რეკორდული გვალვა, რომელმაც ქვეყნის დიდი ნაწილი დააზარალა და ზოგიერთ რაიონში ყველაზე უარესი იყო 1976 წლის ცნობილი გვალვის შემდეგ.
მაგრამ განა დიდი ბრიტანეთი წვიმიანი ამინდით არ არის ცნობილი?
დიახ, დიდ ბრიტანეთს მართლაც აქვს გლობალური რეპუტაცია თავისი წვიმიანი ამინდის გამო და წლის პირველ ნახევარში განსაკუთრებით ძლიერი წვიმა იყო.
მიუხედავად იმისა, რომ ზამთრის ნალექებს შეუძლიათ წყალსაცავებისა და მიწისქვეშა წყლების შევსება, ზაფხული განსაკუთრებით ცხელი და მშრალი ხდება. კლიმატის ცვლილებით გამოწვეულ სითბურ ტალღებთან ერთად, ჩვენ წყალს უფრო სწრაფად ვიყენებთ, ვიდრე ბუნებას შეუძლია მისი შევსება.
გვალვა მხოლოდ მაშინ დასრულდება, როდესაც მდინარეების, მიწისქვეშა წყლებისა და წყალსაცავების დონე ნორმალურ დონეს დაუბრუნდება და ამას შეიძლება დრო დასჭირდეს.
ერთ-ერთი მთავარი საკითხი ასევე წყლის შენახვაა უხვწყლიანობის პერიოდში. 1992 წლიდან დიდ ბრიტანეთში ახალი წყალსაცავი არსად აშენებულა. ფერმერთა ეროვნული კავშირი მოუწოდებს მთავრობას, გაამარტივოს დაგეგმვის სისტემა, რათა ფერმერებისთვის უფრო სწრაფი და მარტივი გახდეს ფერმაში წყლის შესანახი სისტემების აშენება.
გარდა ამისა, Greenpeace UK-ის მიერ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ინგლისსა და უელსში წყლის კომპანიები მილებიდან წყლის გაჟონვის გამო დღეში 2.87 მილიარდ ლიტრ წყალს კარგავენ, რაც საკმარისია 1150 ოლიმპიური ზომის საცურაო აუზის შესავსებად და ეს ოდენობა, ქსელში გადატუმბული წყლის მეხუთედს შეადგენს.
საიდან იღებენ წყალმომარაგების კომპანიები წყალს?
წყლის უმეტესი ნაწილი ტბებიდან, წყალსაცავებიდან, მდინარეებიდან და მიწისქვეშა წყლებიდან მოდის. შემდეგ ეს წყალი წყლის გამწმენდ ნაგებობებში იტუმბება და მობინადრეებს მიეწოდება. კომპანიების მიერ მიღებული წყლის რაოდენობას გარემოსდაცვითი მარეგულირებლები აკონტროლებენ.
გვალვის პერიოდში, წყლის კომპანიებს შეუძლიათ გამოიყენონ გვალვის ნებართვები და გვალვის შესახებ ბრძანებები მეტი წყლის მისაღებად. გასულ წელს Southern Water-მა გვალვის შესახებ ბრძანება მოითხოვა, რაც მას საშუალებას აძლევდა, წყალი საერთაშორისოდ აღიარებული ცარცის ნაკადულიდან და ორაგულის იშვიათი ჰაბიტატიდან გადმოექაჩა.
მხოლოდ წყლის კომპანიები იღებენ წყალს გარემოდან?
არა, წყლის კომპანიები არ არიან ერთადერთნი, რომლებიც წყალს გარემოდან იღებენ. სოფლის მეურნეობა, ელექტროენერგიის წარმოება, სამრეწველო ობიექტები, თევზის ფერმები და გოლფის მოედნები წყლის დიდი მომხმარებლები არიან.
Ends Report-ის ანალიზმა აჩვენა, რომ 2023 წელს ინგლისში გარემოდან 47 მილიარდი კილოლიტრი (კლ) წყალი იქნა ამოღებული. ელექტროენერგიის გამომუშავებაზე – 26 მილიარდი კლ, საზოგადოებრივი წყალმომარაგებისთვის – 9.2 მილიარდი კლ, ხოლო სოფლის მეურნეობაზე – 2 მილიარდი კლ.
რატომ იწურება წყალი ინგლისსა და უელსში?
გარემოს დაცვის სააგენტოს შეფასებით, ინგლისის საზოგადოებრივი წყალმომარაგების დეფიციტი 2055 წლისთვის შესაძლოა დღეში 5 მილიარდი ლიტრით გაიზარდოს, თუ სასწრაფოდ არ იქნება მიღებული ზომები მდგრადი მომარაგების უზრუნველსაყოფად.
წყალზე მოთხოვნა იზრდება მოსახლეობის ზრდასთან ერთად და მონაცემთა ცენტრებისა და ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის ახალი სამრეწველო მოთხოვნები მეტ წყალს მოითხოვს. გარდა ამისა, ამ საჭიროებების დასაკმაყოფილებლად ხელმისაწვდომი წყალი მცირდება კლიმატური კრიზისის შედეგების გამო, ნალექების ცვალებადობა და არაპროგნოზირებადობა კი იზრდება უფრო ცხელ და მშრალ ზაფხულებში, ისევე როგორც წყალზე მოთხოვნა. ასევე, რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში ინვესტიციების ნაკლებობა იყო გაჟონვების შესაკეთებლად და ახალი რეზერვუარების ასაშენებლად.
წყლის ხარისხის კრიზისიც ხომ არ არის?
დიახ, წყლის დაბინძურების სერიოზული პრობლემა არსებობს. მთავრობის ბოლოდროინდელმა მონაცემებმა აჩვენა, რომ ინგლისის წყლის ყველა ობიექტი დაბინძურებულია ტოქსიკური ქიმიკატებით, მაშინ როდესაც ზედაპირული წყლების მხოლოდ 14.3%-მა მიიღო კარგი ეკოლოგიური სტატუსი.
ინგლისსა და უელსში ხალხი უფრო მეტ წყალს მოიხმარს, ვიდრე სხვაგან?
წყლის მომხმარებელთა საბჭოს შეფასებით, ინგლისსა და უელსში საშუალოდ ერთი ადამიანი დღეში 139 ლიტრ წყალს მოიხმარს. ევროპის სხვა ნაწილში ეს მაჩვენებელი, როგორც წესი, უფრო დაბალია, მაგალითად, გერმანიაში ადამიანები დღეში დაახლოებით 120 ლიტრს მოიხმარენ. თუმცა, აშშ-ში საშუალო ამერიკელი, სავარაუდოდ, დღეში 310 ლიტრს მოიხმარს.
როგორ შეუძლიათ ადამიანებს წყლის დანაკარგის შემცირება?
ჭკვიანი აღრიცხვის პროგრამები ოჯახებს წყლის მოხმარების კონტროლში დაეხმარება. გარემოს დაცვის სააგენტო გვირჩევს დაბალი ნაკადის მქონე საშხაპის დასამაგრებელი თავის არჩევას, რომელიც წუთში, სტანდარტული საშხაპის თავისგან განსხვავებით, წყლის დაახლოებით ნახევარ რაოდენობას მოიხმარს. ასევე, შეგიძლიათ თქვენი წყალმომარაგების კომპანიისგან მოითხოვოთ ავზის ჩასატვირთი მოწყობილობა, რომელიც ტუალეტის თითოეული ჩარეცხვის რაოდენობას მინიმუმ ერთი ლიტრით შეამცირებს.
თუმცა, ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი გზა წყლის მოხმარების შესამცირებლად, საკვებია. ზოგიერთი შეფასებით, ვეგეტარიანულ საკვებზე გადასვლამ წყლის მოხმარება შესაძლოა 27%-დან 41%-მდე შეამციროს.
როგორ შეიძლება გვალვისადმი მდგრადობის გაუმჯობესება კლიმატის ცვლილების დაჩქარების ფონზე?
ბოლო ხუთი წლის განმავლობაში სამი გვალვის მომსწრე გავხდით, ამიტომ აუცილებელია უფრო მდგრადი გავხდეთ. მიუხედავად იმისა, რომ ყველას შეგვიძლია ნაბიჯების გადადგმა წყლის მოხმარების შესამცირებლად, ინვესტიციები უმნიშვნელოვანესია.
გარემოს დაცვის სააგენტო ვარაუდობს, რომ 2050 წლისთვის წყლის დეფიციტის 60%-ს წყლის კომპანიები დაფარავენ მოთხოვნის მართვით და გაჟონვების მკვეთრად შემცირებით. დარჩენილი 40% მოწოდების გაზრდით იქნება უზრუნველყოფილი, მათ შორის ახალი რეზერვუარებისა და წყლის გადატანის სქემების მშენებლობით.
შეუძლიათ თუ არა წყლის კომპანიებს შლანგების აკრძალვაზე მეტის გაკეთება?
ინგლისის მოსახლეობის დაახლოებით 40%-ს ბაღის შლანგით წყლის გამოყენებაზე აკრძალვა აქვს დაწესებული – ოფიციალურად ცნობილია, როგორც დროებითი აკრძალვა – რაც წარმოადგენს კანონიერ შეზღუდვას, რომელსაც წყლის კომპანიები აწესებენ წყლის დაზოგვის მიზნით დაბალი მიწოდებისა და მაღალი მოთხოვნის პერიოდში. აკრძალვის დარღვევა სისხლის სამართლის დანაშაულია და შეიძლება 1000 ფუნტ სტერლინგამდე ჯარიმა გამოიწვიოს.
ყველა წყალმომარაგების კომპანიას მოეთხოვება გვალვის მართვის გეგმების არსებობა, რომლებიც ასახავს „გვალვის საგანგებო სიტუაციის“ შემთხვევაში განსახორციელებელ ქმედებებს. ეს შეიძლება მოიცავდეს წყალმომარაგების ეტაპობრივ შემცირებას, რომლის დროსაც წყლის გამოყენება შემოიფარგლება დღეში რამდენიმე საათით.
წყლის კომპანიებს შეუძლიათ მთავრობას მიმართონ გვალვის შესახებ ბრძანების მისაღებად, რაც მათ საშუალებას აძლევს შეცვალონ სხვების მხრიდან გარემოდან წყლის მიღების ლიცენზია. მათ ასევე შეუძლიათ აკრძალონ ან შეზღუდონ არასაყოფაცხოვრებო მომხმარებლების მიერ წყლის გამოყენება არასაჭირო მოხმარების აკრძალვების ფარგლებში და მართონ წყლის წნევა გვალვით დაზარალებულ რაიონებში.
გაჟონვის შეკეთებისა და ახალი რეზერვუარების მშენებლობაში ინვესტიციების გარდა, ბუნებაზე დაფუძნებულ გადაწყვეტილებებს შეუძლია მნიშვნელოვანი როლი შეასრულოს მშრალი ამინდის ზემოქმედების შესამსუბუქებლად.
თუ არაფერი შეიცვლება, შეიძლება მართლა გამოგველიოს წყალი?
დიახ, ინვესტიციებისა და წყლის მოხმარების შემცირების გარეშე, ჩვენ სერიოზული პრობლემის წინაშე აღმოვჩნდებით.
ზოგიერთ რაიონში ზემოქმედება უკვე იგრძნობა. მაგალითად, სასექსში, კემბრიჯშირში, საფოლკსა და ნორფოლკში ბინათმშენებლობისა და ბიზნესის განვითარება შეფერხდა წყალმომარაგების ხელმისაწვდომობის, დაძველებული ან არასაკმარისი წყლის ინფრასტრუქტურის გამო.
„საუთ-ისთ უოთერმა“ აგვისტოს დასაწყისში განაცხადა, რომ მის ტერიტორიაზე წყალმომარაგება „კრიტიკულად დაბალი“ იყო და გააფრთხილა მომხმარებლები, რომ თუ ამ ტერიტორიაზე წყალზე მოთხოვნა არ შემცირდება, შესაძლოა, მათ მიწოდება შეუწყდეთ.
ანგარიშში, რომელიც 2025 წლის გვალვის შემდგომ დაიწერა – გვალვისა, რომელმაც ბოლო 132 წლის განმავლობაში ყველაზე მშრალი ზაფხული გამოიწვია, პარლამენტის წევრებმა გააფრთხილეს საზოგადოება, რომ წყლის მოხმარების შემცირებისა და ახალი წყალმომარაგების ინფრასტრუქტურის მშენებლობის გარეშე, ინგლისში ონკანები შესაძლოა დაცარიელდეს.
1976 წლის ცნობილი გვალვის დროს, რამდენიმე წყლის კომპანიამ შეწყვიტა წყალმომარაგება, რის გამოც მოსახლეობას ქუჩაში დამონტაჟებული მილების გამოყენება მოუწია.
ნიუკასლის უნივერსიტეტის ჰიდროლოგიის ლექტორმა, დოქტორმა ანა მურგატროიდმა განაცხადა, რომ ამჟამინდელი პირობები 1976 წლის ეკვივალენტურია, თუ არა უარესი და ამიტომ „შესაძლოა, მსგავსი დეფიციტიც გვქონდეს“. თუმცა, მისი თქმით, ამ ეტაპზე ძნელი სათქმელია, სავარაუდოა თუ არა ეს, ამინდის არასტაბილურობის გათვალისწინებით. მან დასძინა, რომ წყლის კომპანიებს დღეს უფრო ეფექტური სისტემები აქვთ, ვიდრე 1976 წელს.
რას ნიშნავს ეს მომავლისთვის?
წყლის კომპანიები რეკორდულ ინვესტიციებს დებენ გაჟონვის შესაკეთებლად და მიუხედავად იმისა, რომ ინგლისსა და უელსში ახალი დიდი წყალსაცავის აშენებიდან სამ ათწლეულზე მეტი გავიდა, რამდენიმე მათგანი დაგეგმვის ეტაპზეა.
თუმცა, კლიმატური კრიზისის გამწვავებასთან ერთად, რისკი უარესდება და მაშინაც კი, თუ ინგლისი და უელსი ეფექტურად მართავენ თავიანთ შიდა რესურსებს, ისინი მაინც წააწყდებიან უარყოფით შედეგებს, რადგან მსოფლიოს ქვეყნები წყლის დეფიციტს ებრძვიან.
