ამაგდარი – ბრაუნის უნივერსიტეტის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სკოლის მკვლევრების მიერ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ამერიკელებს, სიმდიდრის ყველა დონეზე, გადარჩენის უფრო დაბალი მაჩვენებელი აქვთ, ვიდრე ევროპელებს. კვლევა დეტალურად აღწერს ამ უთანასწორობის გამომწვევ ფაქტორებს.
აშშ – პროვიდენსი, როდ აილენდი [ბრაუნის უნივერსიტეტი] – სტატია გამოქვეყნდა 2025 წლის 2 აპრილს – აშშ-ში სიმდიდრისა და გადარჩენის მაჩვენებლების ევროპაში არსებულ მაჩვენებლებთან შედარების შედეგად, მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ 10 წლის განმავლობაში, ამერიკელები სიმდიდრის ყველა დონის გათვალისწინებით, უფრო მეტად იღუპებოდნენ, ვიდრე მათი ევროპელი კოლეგები.
დასკვნები დეტალურად იქნა აღწერილი New England Journal of Medicine-ში გამოქვეყნებულ ახალ კვლევაში, რომელსაც ბრაუნის უნივერსიტეტის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სკოლის მკვლევრების გუნდი ხელმძღვანელობდა.
ანალიზში შედარებული იყო 2010 წელს აშშ-სა და ევროპის სხვადასხვა რეგიონში მცხოვრები 73 000-ზე მეტი ზრდასრული ადამიანის, 50-დან 85 წლამდე ასაკის პირთა მონაცემები, იმის დასადგენად, თუ როგორ მოქმედებს სიმდიდრე ადამიანის სიკვდილის შანსებზე. შედეგებმა აჩვენა, რომ უფრო მდიდარი ადამიანები, როგორც წესი, უფრო დიდხანს ცოცხლობენ, ვიდრე ნაკლები სიმდიდრის მქონეები, განსაკუთრებით აშშ-ში, სადაც მდიდრებსა და ღარიბებს შორის უფსკრული გაცილებით დიდია, ვიდრე ევროპაში.
შედარების მონაცემებმა ასევე აჩვენა, რომ აშშ-ში სიმდიდრის ყველა დონეზე სიკვდილიანობის მაჩვენებლები უფრო მაღალი იყო, ვიდრე მკვლევრების მიერ შესწავლილ ევროპის ნაწილებში. ქვეყნის უმდიდრეს ამერიკელებს საშუალოდ უფრო მოკლე სიცოცხლის ხანგრძლივობა აქვთ, ვიდრე უმდიდრეს ევროპელებს; ზოგიერთ შემთხვევაში, უმდიდრეს ამერიკელებს გადარჩენის ისეთივე მაჩვენებლები აქვთ, როგორც ყველაზე ღარიბ ევროპელებს დასავლეთ ევროპის ისეთ ქვეყნებში, როგორიცაა გერმანია, საფრანგეთი და ნიდერლანდები.
კვლევის ავტორი, ბრაუნის უნივერსიტეტის ჯანდაცვის სერვისების, პოლიტიკისა და პრაქტიკის პროფესორი, ირინე პაპანიკოლასი აცხადებს, რომ ბოლო წლებში აშშ-ში სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა მცირდება. კვლევა აშშ-ში სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობის უფრო დეტალურ სურათს იძლევა ევროპის სხვადასხვა ნაწილთან შედარებით.
„ეს დასკვნები აშკარა შეხსენებაა იმისა, რომ აშშ-ში არსებული სისტემური პრობლემებისგან, რომლებიც სიცოცხლის ხანგრძლივობის შემცირებას უწყობს ხელს, ყველაზე მდიდარი ამერიკელებიც კი არ არიან დაცულნი, როგორიცაა ეკონომიკური უთანასწორობა ან რისკ-ფაქტორები, როგორიცაა სტრესი, საკვები ან გარემო საფრთხეები“, – თქვა პაპანიკოლასმა, რომელიც ხელმძღვანელობს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის სკოლის ჯანდაცვის სისტემის მდგრადობის ცენტრს. „თუ გვსურს ჯანმრთელობის გაუმჯობესება აშშ-ში, უკეთ უნდა გვესმოდეს ძირითადი ფაქტორები, რომლებიც ხელს უწყობენ ამ განსხვავებებს – განსაკუთრებით მსგავს სოციალურ-ეკონომიკურ ჯგუფებს შორის – და თუ რატომ აისახება ისინი სხვადასხვა ქვეყანაში ჯანმრთელობის სხვადასხვა შედეგებზე“.
კვლევის თანახმად, უმდიდრესი კვარტლის წარმომადგენლების სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 40%-ით დაბალი იყო, ვიდრე უღარიბესი კვარტლის ინდივიდებისა. კონტინენტურ ევროპაში ადამიანების სიკვდილიანობის მაჩვენებელი კვლევის მთელი პერიოდის განმავლობაში დაახლოებით 40%-ით დაბალი იყო, ვიდრე აშშ-ში მონაწილეთა შემთხვევაში. კვლევის პერიოდში, სამხრეთ ევროპიდან მონაწილეების სიკვდილიანობის მაჩვენებელი აშშ-ში მონაწილეებთან შედარებით დაახლოებით 30%-ით დაბალი იყო, ხოლო აღმოსავლეთ ევროპიდან მონაწილეების სიკვდილიანობის მაჩვენებელი 13%-20%-ით დაბალი.
„ჩვენ აღმოვაჩინეთ, რომ ის, თუ სად დგახართ თქვენი ქვეყნის სიმდიდრის განაწილებაში, მნიშვნელოვანია თქვენი სიცოცხლის ხანგრძლივობისთვის და ასევე მნიშვნელოვანია თქვენი მდგომარეობა თქვენს ქვეყანაში სხვების მდგომარეობასთან შედარებით“, – თქვა კვლევის ავტორმა სარა მაჩადომ, ბრაუნის ჯანდაცვის სისტემის მდგრადობის ცენტრის მკვლევარმა მეცნიერმა. „ჯანმრთელობის შედეგების გაუმჯობესება მხოლოდ ყველაზე დაუცველი ფენის გამოწვევა არ არის – ეს სიმდიდრის ზედა საფეხურზე მყოფ ადამიანებზეც კი ახდენს გავლენას“.
კვლევა, რომელშიც გაანალიზებულია აშშ-ის ჯანმრთელობისა და საპენსიო კვლევისა და ევროპის ჯანმრთელობის, დაბერებისა და საპენსიო კვლევის მონაცემები, ხაზს უსვამს, თუ როგორ შეიძლება აშშ-ში სოციალური დაცვის სუსტმა ქსელებმა და სტრუქტურულმა უთანასწორობამ ხელი შეუწყოს სიმდიდრის ყველა ჯგუფში გადარჩენის დაბალი მაჩვენებლის ჩამოყალიბებას. მკვლევრების თქმით, ეს ნაკლოვანებები არაპროპორციულად მოქმედებს უღარიბეს მცხოვრებლებზე, მაგრამ საბოლოოდ უმდიდრეს ამერიკელებსაც კი უფრო დაუცველს ხდის, ვიდრე მათ ევროპელ კოლეგებს.
კვლევაში აღნიშნულია, თუ როგორ შეიძლება ასევე თამაშობდეს როლს სისტემური კულტურული და ქცევითი ფაქტორები, როგორიცაა კვება, მოწევა და სოციალური მობილურობა. მაგალითად, მოწევის მაჩვენებლები და სოფლად ცხოვრება – ორივე ჯანმრთელობის გაუარესებასთანაა დაკავშირებული – უფრო გავრცელებული იყო აშშ-ში.
მკვლევრებმა ასევე ხაზი გაუსვეს აშშ-ში არსებულ „გადარჩენის ეფექტს“, სადაც ღარიბი პირები, რომლებსაც ჯანმრთელობის გაუარესების შედეგები ჰქონდათ, უფრო ადრე გარდაიცვლებოდნენ, რაც ასაკობრივი ჯგუფების განვითარებასთან ერთად უფრო ჯანმრთელ და მდიდარ მოსახლეობას ტოვებდა. ეს ქმნის ილუზიას, რომ სიმდიდრის უთანასწორობა დროთა განმავლობაში მცირდება, სინამდვილეში კი ეს ნაწილობრივ უღარიბესი ამერიკელების ადრეული სიკვდილით არის განპირობებული.
„ჩვენმა წინა კვლევამ აჩვენა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ სიმდიდრის უთანასწორობა 65 წლის შემდეგ მცირდება აშშ-სა და ევროპაში, აშშ-ში ის იმიტომ კლებულობს, რომ უღარიბესი ამერიკელები უფრო ადრე და უფრო დიდი პროპორციით იღუპებიან“, – თქვა პაპანიკოლასმა.
მკვლევრები აცხადებენ, რომ დასკვნები აშშ-ის ჯანდაცვის შედეგებზე გამოსაფხიზლებელ წარმოდგენას ქმნის და პოლიტიკის შემქმნელებს მოუწოდებენ, იმოქმედონ იმგვარად, რომ სიმდიდრესა და სიკვდილიანობას შორის მზარდი სხვაობა ისეთი პოლიტიკით მოაგვარონ, რომელსაც ჯანდაცვის სისტემის ნაკლოვანებებზე უფრო ფართო ფოკუსი ექნება მოცული.
„თუ სხვა ქვეყნებს დააკვირდებით, იქ უკეთესი შედეგებია და ეს ნიშნავს, რომ ჩვენ შეგვიძლია მათგან ვისწავლოთ და გავაუმჯობესოთ მდგომარეობა“, – თქვა მაჩადომ. „საქმე სულაც არ ეხება მეტ ხარჯვას – საქმე ეხება იმ ფაქტორების მოგვარებას, რომლებსაც უგულებელვყოფთ და რომლებსაც შეუძლიათ გაცილებით დიდი სარგებელი მოიტანონ, ვიდრე ჩვენ წარმოგვიდგენია“.
ავტორი: ხუან სილიესარი, ბრაუნის უნივერსიტეტის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სკოლის მედია ურთიერთობებისა და ლიდერობის კომუნიკაციების ასოცირებული დირექტორი
